Carex, zegge

fam. Cyperaceae

1a ovipiositieplek afgedekt met een glimmende druppel opgedroogd secreet => 2

1b niet zo'n secreetdruppel => 3

1c gallen etc => 100

2a op Carex-soorten met gelijkvormige aartjes; hoofdzakelijk een stengelboorder: Aphanisticus elongatus

2b bladmineerder bij Carex flacca: Aphanisticus pusillus

3a larve met gechitiniseerde kop => 4

3b larve een made; frass hetzij in twee rijen langs de gangwanden dan wel in 1 of enkele grote ver uiteenliggende klompen => 42

4a larve: lichaam met 4 roodbruine lengtelijnen: Sedina buettneri

4b lichaam zonder zulke lengtelijnen => 5

5a larve: aan de binnen-voorzijde van de borstpoten een blaasvormig aanhangsel: Donacaula forficella

5b niet zo'n aanhangsel => 6

6a larve: pronotum lateraal met een zwarte vlek: Monochroa arundinetella

6b niet zo'n vlek; Elachista-soorten * => 7

7a op Carex acuta => 8

7b op Carex acutiformis => 11

7c op Carex brizoides: Elachista utonella

7d op Carex curvula: Elachista gleichenella

7e op Carex digitata => 14

7f op Carex distans: Elachista contaminatella & E. utonella

7g op Carex disticha: Elachista utonella

7h op Carex divulsa: Elachista gleichenella

7i op Carex echinata => 16

7j op Carex elata => 17

7k op Carex ericetorum => 20

7l op Carex ferruginea => 22

7m op Carex flacca => 23

7n op Carex hirta: Elachista utonella

7o op Carex hudsonii: Elachista obliquella

7p op Carex humilis => 27

7q op Carex laevigata: Elachista gleichenella

7r op Carex montana => 29

7s op Carex morrowii: Elachista gleichenella

7t op Carex muricata => 16

7u op Carex nigra: Elachista eleochariella

7v op Carex ornithopoda => 31

7w op Carex otrubae: Elachista gleichenella

7x op Carex panicea: Elachista eleochariella, morandinii

7y op Carex paniculata => 34

7y2 op Carex pediformid: Elachista kebneella

7z op Carex pendula: Elachista gleichenella

7aa op Carex pilosa => 36

7bb op Carex remota: Elachista utonella

7cc op Carex riparia => 37

7dd op Carex rotundata: E. tanaella

7ee op Carex sempervirens: Elachista gleichenella, ornithopodella & zonulae

7ff op Carex spicata => 38

7gg op Carex sylvatica => 39

7hh op Carex umbrosa: Elachista gleichenella

7ii op Carex vaginata: Elachista imatrella

7jj op Carex vesicaria => 41

8a kop zwart tot donkerbruin => 9

8b kop lichter gekleurd => 10

9a kop glimmend grijszwart; prothoracale plaat grijsbruin: Elachista albidella

9b kop donkerbruin: Elachista biatomella

10a prothoracale plaat grijs: Elachista alpinella

10b prothoracale plaat donkerbruin: Elachista obliquella

11a soort in Europa slechts bekend uit Italië: Elachista fulgens

11b soort (ook) elders in Europa => 12

12a kop zwart tot donkerbruin => 13

12b kop lichter gekleurd: Elachista alpinella

13a kop glimmend grijszwart; prothoracale plaat grijsbruin: Elachista albidella

13b kop donkerbruin: Elachista utonella

14a larve dorsaal met twee oranjerode lengtelijnen: Elachista cinereopunctella, kebneella

14b larvelichaam min of meer eenkleurig => 15

15a prothoracale plaat zwart: Elachista gleichenella

15b prothoracale plaat barnsteenklerurig: Elachista occidentalis

16a prothoracale plaat zwart: Elachista gleichenella

16b prothoracale plaat lichtbruin: Elachista utonella

17a soort in Europa slechts bekend uit Italië: Elachista fulgens

17b soort (ook) elders in Europa => 18

18a kop zwart: Elachista utonella

18b kop lichtbruin => 19

19a meso- en metathorax elk met een laterale vlek, verbonden door een wittige lijn; prothoracale plaat lichtbruin: Elachista serricornis

19b niet zo'n tekening; prothoracale plaat donkerbruin: Elachista bisulcella

20a lichaam dorsaal met twee oranjerode lengtelijnen: Elachista cinereopunctella

20b lichaam niet zo getekend => 21

21a meso en metathorax elk met een laterale vlek, verbonden door een wittige lijn: Elachista serricornis

21b lichaam niet gepigmenteerd: Elachista occidentalis

22a soort van het gebergte van heel Europa: Elachista serricornis

22b soort beperkt tot de Alpen: Elachista differens

23a larve niet bekend: E. eleochariella

23b lichaam dorsaal met twee oranjerode lengtelijnen: Elachista cinereopunctella

23c lichaam niet zo getekend => 24

24a kop vrijwel kleurloos: Elachista quadripunctella

24b kop donkerbruin tot zwart => 25

25a prothoracale plaat zwart: Elachista gleichenella

25b prothoracale plaat lichtbruin => 26

26a lichaam geelgroen tot grijzig: Elachista utonella

26b lichaam gelig of beenkleurig: Elachista biatomella & E. pigerella

27a lichaam dorsaal met twee oranjerode lengtelijnen: Elachista cinereopunctella

27b lichaam egaal geel tot beenkleurig => 28

28a kop zwart: Elachista gleichenella

28b kop zeer zwak gechitiniseerd: Elachista hedemanni, E. juliensis & E. martinii

29a larve onbekend: Elachista squamosella

29b larve eenkleurig: Elachista gleichenella

29c larve met twee dorsale lengtelijnen => 30

30a lengtelijnen rood: Elachista ornithopodella

30b lengtelijnen grijs: Elachista tetragonella

31a lichaam met twee rode lengtelijnen => 32

31b lichaam egaal gekleurd => 33

32a kop bruin: Elachista ornithopodella

32b kop donkerbruin: Elachista cinereopunctella

33a kop lichtbruin: Elachista obliquella

33b kop donkerbruin: Elachista gleichenella

34a prothoracale plaat zwart: Elachista gleichenella

34b prothoracale plaat lichtbruin of grijs => 35

35a kop zwart: Elachista utonella

35b kop lichtbruin: Elachista alpinella

36a lichaam met twee rode lengtelijnen: Elachista cinereopunctella

36b lichaam zonder lengtelijnen: Elachista gleichenella

37a soort in Europa slechts bekend uit Italië: Elachista fulgens

37b soorten (ook) elders in Europa: Elachista albidella, alpinella, kilmunella & utonella

38a kop zwart: Elachista utonella

38b kop lichtbruin: Elachista obliquella

39a kop donkerbruin: Elachista gleichenella

39b kop lichtbruin => 40

40a prothoracale plaat donkerbruin: Elachista obliquella

40b prothoracale plaat lichtbruin: Elachista serricornis

41a kop zwart: Elachista utonella

41b kop lichtbruin: Elachista serricornis

42a bij begin van de mijn ligt een langgerekt eischaaltje op het blad; puparium in het blad, meestal in een apart, kort mijntje zonder frass; larve: mandibel met 1 tand: Hydrellia griseola

42b eischaaltje onzichtbaar, in het bladweefsel; mandibel met 2 of meer tanden => 43

43a frass in veel, kleine korrels, soms parelsnoertjes of sliertjes => 44

43b frass in 1 of enkele grote klompen => 46

44a puparium in de mijn (voorkomen op Carex onzeker): Cerodontha geniculata

44b puparium buiten de mijn => 45

45a bovenzijdige gang vanaf de bladtop naar beneden: Metopomyza scutellata

45b mijn begint onderzijdig en loopt van de bladbasis naar boven, wordt daar bovenzijdig, en loopt dan naar beneden, onderwijl breder wordend: Metopomyza xanthaspis

45c mijn in de bladtop: Metopomyza nigrohumeralis

46a larve: aan de basis van de achterspiracula een zwarte wrat => 47

46b geen zwarte wrat aan de basis van de achterspiracula => 52

47a frass in één enkele klomp; larve: een van de drie papillen van het achterspiraculum extreem, dolkachtig, verlengd: Cerodontha staryi

47b frass in enkele klompen; niet zo'n sterk verlengde papil => 48

48a larve: achterspiraculum met 4 of meer papillen; wrat klein, zonder 'wortel': Cerodontha angulata

48b achterspiraculum met 3 papillen; wrat groot, met een duidelijke wortel => 49

49a larve: wratten raken elkaar op de middellijn => 50

49b wratten duidelijk van elkaar gescheiden => 51

50a de wratten zijn met elkaar vergroeid; op Carex divulsa, pseudocyperus, spicata, vulpina: Cerodontha vigneae

50b wratten alleen rakend, niet vergroeid; op Carex hirta: Cerodontha pseuderrans

51a wratten smaller dan de diepte van hun wortel; de stekeltjes op de wrat zijn extreem klein: Cerodontha eucaricis

51b wratten breder dan die diepte van hun wortel; de stekeltjes niet zo extreem fijn: Cerodontha caricivora

52a soort uit IJsland, larve niet bekend: Cerodontha lindrothi

52b soorten uit heel Europa => 53

53a larve: papillen van het achterspiraculum verlengd, en uitstaand als de tenen van een kip; mijn eindigt gewoonlijk in de bladschede => 54

53b papillen eveneens verlengd, achterste papil min of meer om de basis van het spiraculum heen gevouwen; mijn eindigt normaliter in de bladschijf => 55

54a verscheidene frassklompen; op Carex hirta: Cerodontha hirtae

54b frass in 1 grote klomp; op Carex sylvatica en C. pilosa: Cerodontha spinata

55a mijn meestal in de bladtop, veelal op Carex sylvatica: Cerodontha cariciola

55b mijn meestal in het centrale deel van de bladschijf => 56

56a mijn op Carex arenaria, hirta, op warme standplaatsen: Cerodontha suturalis

56b mijn op allerlei Carex-soorten (incl. hirta), gewone soort: Cerodontha morosa

100a Nematoda => 101

100b Acari => 102

100c Coleoptera => 103

100e Diptera => 104

100f Hemiptera => 105

100d Hymenoptera => 106

100g roesten => 107

100h brandschimmels => 108

100i echte en valse meeldauwen => 109

100j andere veroorzakers => 110

102 - Acari

102a Eriophyidae: Aceria diversicoloris

102b Phytoptidae: Phytoptus caricis

105 - Hemiptera

105a Aphididae: Laingia psammae

105b Psyllidae: Livia crefeldensis

110 - andere veroorzakers

110a Fungi, Entorrhizaceae: Entorrhiza caricicola

* De larven van veel Elachistidae zijn niet of onvoldoende beschreven, en het maken van een normale tabel is onmogelijk. Veel soorten lijken echter tamelijk nauw monofaag te zijn, daarom is gekozen voor een tabel per Carex-soort. De determinaties moeten als niet meer dan een suggestie worden beschouwd. Een paar soorten konden zelfs op deze manier niet worden opgevangen omdat alleen Carex als (veronderstelde) waardplant werd vermeld: Elachista arnoldi, atricomella, carinisella, humilis, leifi, nobilella, scirpi en stabilella.

Niet in de tabel opgenomen: Cerodontha mellita; Metopomyza interfrontalis.

Carex, sedge

fam. Cyperaceae

1a oviposition spot covered by a shiny black drop of dried secretion => 2

1b no such drop => 3

1c galls, etc => 100

2a on Carex-species with uniform spikelets; mainly a stem borer: Aphanisticus elongatus

2b leafminer on Carex flacca: Aphanisticus pusillus

3a larva with chitinised head; generally much frass in greyish grains, either in a central line or occupying the entire width of the mine (Lepidoptera**) => 4

3b larva a maggot; not that much frawss, anyway in the first part of the mine; frass either in two rows along the corridor sides or in 1 or a few large, widely separated lumps => 42

4a larva: body with 4 red-brown length lines: Sedina buettneri

4b no such length lines => 5

5a larva: thoracal feet anteromesally with a globular structure: Donacaula forficella

5b no such appendage => 6

6a larva: pronotum laterally with a black spot: Monochroa arundinetella

6b no such spot; Elachista-species * => 7

7a on Carex acuta => 8

7b on Carex acutiformis => 11

7c on Carex brizoides: Elachista utonella

7d on Carex curvula: Elachista gleichenella

7e on Carex digitata => 14

7f on Carex distans: Elachista contaminatella & E. utonella

7g on Carex disticha: Elachista utonella

7h on Carex divulsa: Elachista gleichenella

7i on Carex echinata => 16

7j on Carex elata => 17

7k on Carex ericetorum => 20

7l on Carex ferruginea => 22

7m on Carex flacca => 23

7n on Carex hirta: Elachista utonella

7o on Carex hudsonii: Elachista obliquella

7p on Carex humilis => 27

7q on Carex laevigata: Elachista gleichenella

7r on Carex montana => 29

7s on Carex morrowii: Elachista gleichenella

7t on Carex muricata => 16

7u on Carex nigra: Elachista eleochariella

7v on Carex ornithopoda => 31

7w on Carex otrubae: Elachista gleichenella

7x on Carex panicea: Elachista eleochariella, morandinii

7y on Carex paniculata => 34

7y2 on Carex pediformid: Elachista kebneella

7z on Carex pendula: Elachista gleichenella

7aa on Carex pilosa => 36

7bb on Carex remota: Elachista utonella

7cc on Carex riparia => 37

7dd on Carex rotundata: E. tanaella

7ee on Carex sempervirens: Elachista gleichenella, ornithopodella & zonulae

7ff on Carex spicata => 38

7gg on Carex sylvatica => 39

7hh on Carex umbrosa: Elachista gleichenella

7ii on Carex vaginata: Elachista imatrella

7jj on Carex vesicaria => 41

8a head black or dark brown => 9

8b head lighter in colour => 10

9a head shining greyish black; prothoracic plate greyish brown: Elachista albidella

9b head dark brown: Elachista biatomella

10a prothoracic plate grey: Elachista alpinella

10b prothoracic plate dark brown: Elachista obliquella

11a species within Europe known only from Italy: Elachista fulgens

11b species (also) elsewhere in Europe => 12

12a head black or dark brown => 13

12b head lighter in colour: Elachista alpinella

13a head shining greyish black; prothoracic plate greyish brown: Elachista albidella

13b head dark brown: Elachista utonella

14a larval body with two orange red dorsal length lines: Elachista cinereopunctella, kebneella

14b larval body more or less single coloured => 15

15a prothoracic plate black: Elachista gleichenella

15b prothoracic plate amber coloured: Elachista occidentalis

16a prothoracic plate black: Elachista gleichenella

16b prothoracic plate light brown: Elachista utonella

17a species within Europe known only from Italy: Elachista fulgens

17b species (also) elsewhere in Europe => 18

18a head black: Elachista utonella

18b head light brown => 19

19a meso- and metathorax each with a lateral spot, connected by a whitish line; prothoracic plate light brown: Elachista serricornis

19b no such marking; prothoracic plate dark brown: Elachista bisulcella

20a larval body with two orange red dorsal length lines: Elachista cinereopunctella

20b body not so => 21

21a meso- and metathorax each with a lateral spot, connected by a whitish line: Elachista serricornis

21b body unpigmented: Elachista occidentalis

22a species of all European mountains: Elachista serricornis

22b only in the Alps: Elachista differens

23a larva unknwown: E. eleochariella

23b larval body with two orange red dorsal length lines: Elachista cinereopunctella

23c not so => 24

24a head almost colourless: Elachista quadripunctella

24b head dark brown to black => 25

25a prothoracic plate black: Elachista gleichenella

25b prothoracic plate light brown => 26

26a body greyish green to greyish: Elachista utonella

26b body yellowish to amber: Elachista biatomella & E. pigerella

27a larval body with two orange red dorsal length lines: Elachista cinereopunctella

27b body monochromous yellow to bone coloured => 28

28a head black: Elachista gleichenella

28b head very weakly chitinised: Elachista hedemanni, E. juliensis & E. martinii

29a larva unknown: Elachista squamosella

29b larva single coloured: Elachista gleichenella

29c larva with two dorsal length lines => 30

30a length lines red: Elachista ornithopodella

30b length lines grey: Elachista tetragonella

31a larval body with two orange red dorsal length lines => 32

31b bodsy single coloured => 33

32a head brown: Elachista ornithopodella

32b head dark brown: Elachista cinereopunctella

33a head light brown: Elachista obliquella

33b head dark brown: Elachista gleichenella

34a prothoracic plate black: Elachista gleichenella

34b prothoracic plate light brown or grey => 35

35a head black: Elachista utonella

35b head light brown: Elachista alpinella

36a body with two orange red dorsal length lines: Elachista cinereopunctella

36b no length lines: Elachista gleichenella

37a species, within Europe, known only from Italy: Elachista fulgens

37b species (also) elsewhere in Italy: Elachista albidella, alpinella, kilmunella & utonella

38a head black: Elachista utonella

38b head light brown: Elachista obliquella

39a head dark brown: Elachista gleichenella

39b head light brown => 40

40a prothoracic plate dark brown: Elachista obliquella

40b prothoracic plate light brown: Elachista serricornis

41a head black: Elachista utonella

41b head light brown : Elachista serricornis

42a at the start of the mine an elliptic egg shell adheres to the leaf; puparium in the mine, usually in a separate larval chamber, without frass; larva: mandible with 1 tooth: Hydrellia griseola

42b egg shell invisible, within the leaf tissue; mandible with 2 or more teeth => 43

43a frass in many small grains, sometimes pearl chains or strings => 44

43b frass in 1 or a few big lumps => 46

44a puparium in the mine (occurrence on this hostplant uncertain): Cerodontha geniculata

44b puparium outside the mine => 45

45a upper surface corridor, descending from the leaf tip: Metopomyza scutellata

45b mine initially lower-surface, running from the leaf base up, turns upper-surface there and redescends, widening all the while: Metopomyza xanthaspis

45c mine in the leaf tip: Metopomyza nigrohumeralis

46a larva: at the base of the rear spiraculum a black wart => 47

46b no such wart there => 52

47a frass in one single lump; larva: one of the three papillae of the rear spiraculum extremely elongated, dagger-like: Cerodontha staryi

47b frass in a few lumps; so such dagger-like papilla => 48

48a larva: rear spiraculum with 4 or more papillae; wart small, without a root: Cerodontha angulata

48b rear spiraculum with 3 papillae; wart large, with a conspicuous root: => 49

49a larva: warts medially touching each other => 50

49b warts well separated => 51

50a warts are medially fused; on Carex divulsa, pseudocyperus, spicata, vulpina: Cerodontha vigneae

50b warts just touching each other; on Carex hirta: Cerodontha pseuderrans

51a warts are narrower then the depth of their root; the spinulation on the surface of the warts extremely fine: Cerodontha eucaricis

51b warts wider then the depth of their root; spinulation not that extremely fine: Cerodontha caricivora

52a species from Iceland, larva unknown: Cerodontha lindrothi

52b species from all over Europe => 53

53a larva: papillae of the rear spiraculum elongated, standing out like a hen's toes; mine usually within the leaf sheath => 54

53b papillae also elongated, rear one more or less wound around the base of the spiraculum; mine generally ending in the leaf blade => 55

54a several lumps of frass; on Carex hirta: Cerodontha hirtae

54b frass in one big lump; on Carex sylvatica and C. pilosa: Cerodontha spinata

55a mine usually in the leaf tip, usually on Carex sylvatica: Cerodontha cariciola

55b mine usually in the central part of the blade => 56

56a on Carex arenaria, hirta, in xerothermous habitats: Cerodontha suturalis

56b on various Carex-soorten (incl. hirta), common species Cerodontha morosa

100a Nematoda => 101

100b Acari => 102

100c Coleoptera => 103

100e Diptera => 104

100f Hemiptera => 105

100d Hymenoptera => 106

100g rust fungi => 107

100h smut fungi => 108

100i powdery and downy mildews => 109

100j other causers => 110

102 - Acari

102a Eriophyidae: Aceria diversicoloris

102b Phytoptidae: Phytoptus caricis

105 - Hemiptera

105a Aphididae: Laingia psammae

105b Psyllidae: Livia crefeldensis

110 - other causers

110a Fungi, Entorrhizaceae: Entorrhiza caricicola

* The larvae of many Elachistidae are not or insufficiently described, and the construction of a normal key is impossible. However, many species seem to be rather narrowly monophagous, therefore a key has been made, starting with individual Carex species. The identifications may not be regarded as anything more than suggestions. A few species could not even be dealt with in this fashion, because only Carex was mentioned as the (presumed) hostplant: Elachista arnoldi, atricomella, carinisella, humilis, leifi, nobilella, scirpi and stabilella.

Not included in the key: Cerodontha mellita; Metopomyza interfrontalis.

28/03/2017