Lepidoptera

Vlinders

Als orde binnen de insecten zijn vlinders gekenmerkt door de roltong (maar enkele primitieve families hebben nog bijtende monddelen) en beschubde vleugels. De gedaanteverwisseling is compleet. De larven (rupsen) hebben kauwende monddelen en leven bijna zonder uitzondering vegetarisch. Ze hebben in principe drie paar borstpoten en op het achterlijf, dat uit tien segmenten bestaat, een aantal ongelede “buikpoten” op segmenten 3,4,5,6 en 10. Het laatste paar wordt wel als “naschuivers” aangeduid. Niet altijd zijn alle buikpoten overigens aanwezig. Buikpoten hebben aan hun uiteinde een of meer kransen haakjes; hun vorm en rangschikking is van diagnostische waarde.

De grote meerderheid van de minderende vlinders behoort tot de meest primitieve families van de orde (Regier ea, 2015a).

Het aantal stemmata (“facetjes, ocelli”) in de oogvlek bedraagt 6, behalve bij de Eriocraniidae en Nepticulidae, die er slechts 1 hebben. Dit is soms handig om Lepidoptera-larven te onderscheiden van bladwesplarven, die altijd maar 1 stemma in het oog hebben.

Vlindermijnen zijn van vliegenmijnen te onderscheiden doordat de mijnen altijd voldiep zijn. Vlekmijnen en vouwmijnen worden alleen door vlinderlarven gemaakt. De frasslijn is breed of smal, en de frass ligt soms in boogjes, maar nooit in twee rijen, zoals bij agromyzidenmijnen. Ook zijn er nooit primaire of secundaire vraatlijnen.

Als er zich nog larven of poppen in de mijnen bevinden is het verschil nog duidelijker: vliegenlarven (voorzover ze mineren) zijn “maden”, ogenschijnlijk zonder kop, terwijl vlinderlarven altijd een duidelijke kop hebben. Vliegenpoppen (eigelijk puparia), als ze zich al in de mijn bevinden, zijn kenmerkende “tonnetjes”.

Misschien de belangrijkste website over allerlei aspecten van de Europese vlinders is Lepiforum. Voor de Nederlandse vlinders is er de website Microlepidoptera.nl.

literatuur

Kuchlein & Donner (1993a), Regier, Mitter, Kristensen, Davis, van Nieukerken, Rota, Simonsen, Mitter, Kawahara, Yen, Cummings & Zwick (2015a), Stehr (1987a), Sterling, Parsons & Lewington (2012a).

29/05/2015

mod 4.vii.2017